پروكوپيوس ( مترجم : محمد سعيدى )

10

جنگهاى ايران و روم ( فارسى )

ژوستينين را تا حدود سال 550 ميلادى در آنها ضبط نموده است . اولين و مهمترين كتاب او « تاريخ جنگها » است كه داراى هشت قسمت است و به ترتيب زير تقسيم مىشود : كتاب اول و دوم راجع به جنگهاى ايران و روم ، كتاب سوم و چهارم راجع به كشمكشهاى دولت روم با « واندال » هاى افريقا ، كتاب پنجم و ششم و هفتم در خصوص زد و خورد روميان با « گوتها » در افريقا و كتاب هشتم به شكل ضميمه و متمم آنهاست كه وقايع عمومى اقطار مختلف امپراطورى رم در آن شرح داده شده است . بايد دانست جنگهائى را كه « پروكوپيوس » جداگانه شرح و توصيف كرده است ، همه در زمان هم و در يكموقع اتفاق افتاده است ؛ مثلا در همان هنگام كه روميان از حملهء سپاهيان ايران جلوگيرى مىكردند و با آنها دست به گريبان بودند ، لشكرهاى ديگرى نيز به افريقا و ايتاليا فرستاده بودند و در آنجا به زد و خورد با اقوام وحشى اشتغال داشتند . علت اصلى اين كشمكشها هم آن بود كه دولت بيزانس سعى داشت حدود امپراطورى سابق رم را تجديد نمايد و ايالاتى را كه قبايل وحشى از آن دولت منتزع ساخته بودند دوباره به دست آورد ، مخصوصا ژوستينين اين آرزو را در سر مىپخت كه يك بار ديگر امپراطورى رم را مانند سابق مالك الرقاب دنياى آن زمان سازد و در راه نيل به اين مقصود از بذل هيچگونه كوشش و مجاهدتى فروگذار نمىكرد . ليكن متأسفانه كاخ عظمت امپراطورى روم چنان فروريخته و از هم پاشيده بود كه تجديد بناى آن به هيچ وسيله ميسر نمىشد و ژوستينين با همهء توانائى و نيروى خود نميتوانست كارى از پيش ببرد . دومين كتاب او بنام « تاريخ محرمانه » موسوم است و در اين كتاب « پروكوپيوس » بىهيچ بيم و ملاحظه‌اى به امپراطور و ملكه و حتى به بليزاريوس و همسر او تاخته و با بيانى هرچه شديدتر از اوضاع امپراطورى « بيزانس » و از دسائس و نيرنگهائيكه در امور ادارى و اجتماعى رواج داشته است ، انتقاد مىكند . رويهمرفته اين كتاب به منزلهء تصوير سياه و تاريكى است از اوضاع